Οι μπούκηδες πάντως μίλησαν:
V Benizelos 1.35
G Papandreou 2.75
K Skandalidis 12.00
Ο ΓΑΠ πάντως βελτιώνει σταδιακά τις πιθανότητες του (η απόδοση δηλαδή του στοιχήματος μικραίνει). Τα παρακάτω είναι σχόλια μου στο μπλογκ του Β. Βενιζέλου, λίγο συντομευμένα, γι' αυτό είναι γραμμένα σε πρώτο πρόσωπο.
Αγαπητέ Βαγγέλη,
Γελάω με τον φορμαλισμό πολλών στο ιστολόγιο. Μέχρι και η κλιτική του επωνύμου σου έχει κακοπέσει να μην πούμε για τους καλοθελητές που ακόμα διαδίδουν τις σαχλαμάρες για την δήθεν αλλαγή του. Από αστικούς μύθους άλλο τίποτα, ειδικά για κάποιους στο ΠΑΣΟΚ. Διάβασα πολλούς τέτοιους μύθους αυτές τις μέρες για σένα και νομίζω πως πρέπει να γίνουν αντικείμενο μίας συνολικής απάντησης στο ιστολόγιο σου. (οι απαντήσεις υπάρχουν διάσπαρτες σε κείμενα και βιβλία σου αλλά είναι χρήσιμο να γίνει και μια επιτομή). Ιδιαίτερη μνεία νομίζω χρειάζονται οι δύο κυρίαρχοι μύθοι, αυτός της ‘δεξιάς του ΠΑΣΟΚ’ και αυτός της αλαζονείας.
Από τη μεριά μου μερικές πρακτικές προτάσεις ώστε ο διάλογος να γίνει πιο ουσιαστικός:
1. Βάλε τους συνδέσμους (links) για τα δύο βιβλία σου σε κεντρικό σημείο της πρώτης σελίδας του ιστολογίου. Έτσι πως είναι τώρα στο www.evenizelosdialogues.gr θάβονται.
2. Άρχισε να οργανώνεσαι δημιουργώντας on-line κοινότητες φίλων και εθελοντών. Δες για παράδειγμα το www.meetup.com για να οργανώσεις τον κόσμο γύρω σου. Άσε τους κομματάρχες και τις Νομαρχιακές επιτροπές, δες μπροστά στην διασυνδεδεμένη εποχή.
3. Podcast όλες τις ομιλίες και εμφανίσεις σου. Το youtube υπάρχει για όλους και είναι δωρεάν.
4. Εκμεταλλεύσου την ‘σοφία του πλήθους’ και βάλε τις προγραμματικές θέσεις του νέου ΠΑΣΟΚ στο διαδίκτυο δίνοντας στον κόσμο την δυνατότητα να κάνει προσθήκες και αλλαγές, όπως ακριβώς συμβαίνει στην εγκυκλοπαίδεια wikipedia. Τα εργαλεία λογισμικού που χρειάζονται είναι δωρεάν, ανοιχτού κώδικα και απλούστατα στην χρήση. Νομίζω ότι αυτό που θα προκύψει θα είναι τουλάχιστον ένα ενδιαφέρον κείμενο, έστω και σαν βάση διαλόγου. Το διαδίκτυο είναι μια πρώτης τάξης ευκαιρία να αισθανθούμε πολίτες μιας συμμετοχικής δημοκρατίας και όχι απλά κάποιοι που είναι ελεύθεροι να διαλέγουν τον αρχηγό τους μία φορά κάθε τέσσερα χρόνια.
5. Τέλος μην ξεχνάς την αρχή του Highlander: “In the end there can be only one”. Το 2004 η διαδοχή ήταν σικέ, χωρίς να τρέξει αίμα και αυτό δεν απέδωσε. Καλά όλα αυτά τα ενωτικά αλλά στην πράξη πρέπει να πάρεις κεφάλια.
Παρακολουθώ με ενδιαφέρον και αγωνία τα όσα ξεδιπλώνονται στο ΠΑΣΟΚ μετά 16/9. Σήμερα (1/10/07) το πρωί από το 'Ράδιο Θεσσαλονίκη' ο Διαμαντόπουλος ζητούσε να διαλυθεί το ΠΑΣΟΚ και ο Συνασπισμός και στη θέση τους να γίνει ένα νέο κεντρο-αριστερό κόμμα. Μπορεί να το δεις σαν λαϊκισμό και σε ένα βαθμό είναι αλλά δεν παύει να είναι μια πρόταση που πρέπει να αντιμετωπιστεί πολιτικά. Το πρόβλημα του ΠΑΣΟΚ είναι πρόβλημα πολιτικής πρώτα και μετά προσώπων. Επί 3.5 χρόνια ο ΓΑΠ έδωσε την εικόνα ενός νεωτεριστή αλλά αποδείχθηκε κενό γράμμα. Για να παραφράσω μια παλιά ατάκα για την Thatcher, χρησιμοποίησε (και) την τεχνολογία 'όπως οι μεθυσμένοι τα φανάρια στους δρόμους, περισσότερο για στήριγμα παρα για φώτιση'. Η αναιμική και απολιτική διαδικτυακή παρουσία του ΠΑΣΟΚ δείχνει μια επιφανειακή αντιμετώπιση μέσα από πιασάρικα εργαλεία χωρίς ουσία. Δείτε για παράδειγμα το παρατημένο wiki, το περιεχόμενο των κειμένων του προσωπικού του site (www.papandreou.gr) το οποίο σε μένα βγαίνει με προεπιλογή την αγγλική έκδοση παρά το ότι έχω στις ρυθμίσεις σαν χώρα την Ελλάδα!
Είναι απαραίτητο να παραχθεί πολιτική και διάλογος. Όπως τώρα για το ασφαλιστικό, περιμένω από την συντηρητική παράταξη να δώσει το βάρος στην αύξηση του κόστους για τον εργαζόμενο, πράγμα που πάνω κάτω είπε χθες η κυβέρνηση. Η πρόταση των προοδευτικών όμως πρέπει να έχει σαν πρώτο μέλημα την βελτιστοποίηση της απόδοσης των ταμείων ώστε να λειτουργήσει το σύστημα χωρίς υπερβολική επιβάρυνση των εργαζομένων. Γιατί το ΠΑΣΟΚ δεν προτείνει να περάσει η διαχείριση των αποθεματικών σε επαγγελματίες διαχειριστές κεφαλαίων (ίσως μετά από διαγωνισμό) ώστε να βελτιωθεί η απόδοση τους και να μην έχουμε πάλι δομημένα σκάνδαλα κακοδιαχείρισης?
Μόλις σήμερα (προ) πλήρωσα τον δημοτικό παιδικό σταθμό της 4χρονης κόρης μου και αίφνης πληροφορήθηκα ότι η δαπάνη δεν εκπίπτει από το εισόδημα!!! Πού είναι η ολοκληρωμένη (και αριστερή) πρόταση προστασίας της μητρότητας στο πρόγραμμα του ΠΑΣΟΚ? Αναφέρομαι σε συγκεκριμένα μέτρα και όχι σε γενικόλογες θέσεις. Δεν αισθάνεται κανείς ντροπή που είμαστε η μοναδική χώρα της ΕΕ στην οποία η πλειοψηφία των παιδιών γεννιούνται σε ιδιωτικές κλινικές? Που ακόμα στέλνουμε τα παιδιά σε φροντιστήρια για να μάθουν μια ξένη γλώσσα και να (ξανά) διδαχθούν τα διδαχθέντα μια και ΟΛΟΙ θεωρούν το επίπεδο διδασκαλίας στα δημόσια σχολεία απελπιστικά χαμηλό? Όταν οι εγγραφές στα ιδιωτικά σχολεία είναι σε επίπεδα πρωτοφανή με την έκρηξη να έχει γίνει να τελευταία 10 χρόνια αυτό δεν προβλημάτισε το κοινωνικό ΠΑΣΟΚ? Σοβαρά νομίζετε ότι ο ψηφοφόρος που σκέφτεται να στείλει το παιδί του σε ιδιωτικό σχολείο μπορεί να πειστεί για τη προοδευτική κατεύθυνση του ΠΑΣΟΚ?
Για να κλείσω το μήνυμα-ολίγον-σεντόνι, πρέπει να ξεκαθαρίσει το τοπίο από τις μεταμοντέρνες δήθεν καταστάσεις και τα επικοινωνιακά γιουβαρλάκια τύπου 'κάθε μέρα πολίτης', think-tank, ΙΣΤΑΜΕ και άλλες χαριτωμενιές, που δεν είναι κατακριτέα (ειδικά το τελευταίο) αλλά δεν σπάνε αυγά και δεν παράγουν πολιτική.
Αγαπητέ Βαγγέλη,
Μάλλον χλωμό το κείμενο σου, σαν να το έχει γράψει άλλος και εσύ να διόρθωσες κάποια σημεία του. Έχοντας διαβάσει πολλά άρθρα και βιβλία σου, νομίζω ότι αδικείς τον εαυτό σου με τις αοριστίες και τα ευχολόγια. Από όλα όσα γράφεις το μόνο ζουμερό είναι ότι τονίζεις την ανάγκη για ύπαρξη ιστορικής (και πολιτικής) μνήμης στο ΠΑΣΟΚ, χωρίς μηδενιστικού τύπου αφορισμούς ότι για όλα φταίει ο Σημίτης και ότι πρέπει να γίνει ουσιαστικός διάλογος με τα άλλα κόμματα της αριστεράς. Μπράβο για το τελευταίο και μακάρι να γίνει για να 'ανθήσουν χίλια λουλούδια' στα άγονα ιδεολογικά χωράφια. Από εκεί και μετά η απόλυτη πλήξη, θυμίζει βερμπαλισμό της δεκαετίας του '80.
Επανέρχομαι σε μία πρόταση: Ρώτα κάποιον για το πως να κάνεις ένα wiki με θέμα τι θέλει ο κόσμος από το ΠΑΣΟΚ. Η υλοποίηση είναι απλή και ιδέα δουλεύει μια χαρά. Οι χρήστες κάνουν εγγραφή και ο καθένας προσθέτει το κομμάτι του ή διορθώνει κάτι που υπάρχει. Η wikipedia είναι ακριβώς αυτό, μια εγκυκλοπαίδεια που γράφει όλη η υφήλιος. Γιατί να μην κάνεις το ίδιο και για το ιδεολογικό περιεχόμενο του ΠΑΣΟΚ?
Επίσης, μια ιδέα για κάτι πραγματικά ενδιαφέρον θα ήταν ένα κείμενο με την άποψη σου για συγκεκριμένα σημεία που εσύ θα είχες διαφοροποιηθεί (και από το ΠΑΣΟΚ του πριν και από τη ΝΔ του σήμερα) και τι ακριβώς θα έκανες. Για παράδειγμα:
1. Άρθρο 16
ΠΑΣΟΚ - ναι
ΝΔ -ναι
ΒΒ - οχι, για αυτόν και εκείνον το λόγο, βλέπε εδώ και εκεί και τα λοιπά
2. Ταυτότητες
ΠΑΣΟΚ - ναι
ΝΔ -οχι
ΒΒ - ναι και οχι, δηλαδή οχι όπως έγινε (ανεξάρτητη αρχή) αλλά με νόμο
3. Σκοπιανό
4. Ένταξη της Τουρκίας στην ΕΕ
5. Βιβλίο ιστορίας (Ρεπούση)
... και άλλα παρόμοια. Ελπίζω να δούμε κάτι πάνω σε αυτές τις γραμμές.
Επαναλαμβάνω εδώ το σχόλιο που έκανα στο εξαιρετικό σημερινό (3-10-2007) άρθρο του Μίμη Ανδρουλάκη. Έτσι θα ήθελα να σε δώ να τοποθετείσαι σύντροφε Βαγγέλη.
"Μίμη μπορείς να βάλεις την καρδιά σου στο μυαλό του ΒΒ? Αυτό θα ήταν το ιδανικό. "Η καρδιά του κτήνους", όπως στην ταινία του Χαραλαμπίδη."
(και εξαιρετικό βιβλίο του Π. Τατσόπουλου)
Το πρόβλημα δεν είναι το 'παλιό ΠΑΣΟΚ' αλλά το 'νέο'. Vestis virum facit (αναφερόμενος στα πολιτικά ενδύματα). Η ιστορία με την αριστερή στροφή και τον κακό λύκο των 'δεξιών του ΠΑΣΟΚ' δεν βγάζει πουθενά αλλά κάνει ωραία ανέκδοτα και τηλεοπτικά θεάματα (βλ. άρθρα Πρετεντέρη, Αλ τσαντίρι και άλλα). Ό (μακαρίτης) Ιταλός τραγουδοποιός Giorgio Gaber έγραψε ένα προφητικό τραγουδάκι που λέγεται 'Basta!', δηλαδή 'φτάνει!' (εδώ για να τον ακούστε να τραγουδάει, με τους στίχους κάτω για όσους ξέρουν ιταλικά) Σε αυτό το τραγουδάκι λέει μεταξύ άλλων:
"Το να κατουράς παρέα είναι για αριστερούς
η τουαλέτα είναι πάντα στο βάθος δεξιά
...
Η ιδεολογία, η ιδεολογία
παρ' όλα αυτά πιστεύω ότι υπάρχει
είναι το πάθος, είναι η εμμονή
της ιδιαιτερότητας σου
που για τώρα δεν ξέρω που έχει πάει
..."
άντε και καλή δύναμη...
«Οι θρησκείες είναι πολιτισμικός θησαυρός, αλλά και η αθεΐα έχει πνευματικότητα», λέει ο Γάλλος φιλόσοφος και συγγραφέας Ερίκ Εμμανουέλ Σμιτ
Σ το τελευταίο μυθιστόρημα του Ερίκ Εμανουέλ Σμιτ «Το παιδί του Νώε», που μόλις κυκλοφόρησε στα ελληνικά, ένας επτάχρονος Εβραίος, το 1942, παραδίδεται από τους γονείς του στον καθολικό ιερέα Πονς, για να σωθεί από το αντιεβραϊκό μένος. Το οικοτροφείο του ιερέα μετατρέπεται σε ένα είδος κιβωτού του Νώε, καθώς ο πατέρας Πονς, για να περισώσει έναν πολιτισμό που κινδυνεύει να εξαφανιστεί, διδάσκει ο ίδιος, αν και καθολικός, την εβραϊκή θρησκεία στο παιδί, ελλείψει άλλου που να μπορεί να το κάνει.
«Ο Θεός είχε χιούμορ. Γι΄ αυτό έστειλε στον κόσμο πολλούς προφήτες και πολλές θρησκείες. Το θέμα είναι να έχουμε χιούμορ κι εμείς», λέει στα «ΝΕΑ» ο Γάλλος φιλόσοφος, μυθιστοριογράφος και θεατρικός συγγραφέας- πρόσφατα ο Σπύρος Ευαγγελάτος ανέβασε στο «Αμφι-Θέατρο» το έργο του «Το ξενοδοχείο των δύο κόσμων».
Βέβαια με το χιούμορ υπάρχουν προβλήματα, όπως έδειξε προ μηνών η υπόθεση του σκίτσου του Μωάμεθ. «Πρέπει να έχουμε το δικαίωμα να γράφουμε και να σχεδιάζουμε ό,τι θέλουμε. Αλλά η πραγματική μάχη είναι να δημιουργήσουμε χιούμορ και απόσταση από τα πράγματα. Και αυτό είναι μια πολιτική μάχη», λέει. Άλλωστε, ο ίδιος, στο πρόσφατο βιβλίο του «Οντέτ Τουλμόντ» που γυρίστηκε και ταινία σε δική του σκηνοθεσία, βάζει τον Χριστό να κάνει τα θαύματα μέσα από καθημερινές ασχολίες- εμφανίζεται άλλοτε ως θυρωρός, άλλοτε να πλένει...
Πάντως, ο Ερίκ Εμανουέλ Σμιτ, συγγραφέας μεταφρασμένος σε 40 χώρες, που προσκλήθηκε και μίλησε σε ειδική εκδήλωση στην πρόσφατη Διεθνή Έκθεση Βιβλίου της Θεσσαλονίκης, μιλά πολύ για θρησκευτικά θέματα. «Πράγματι, αλλά χωρίς να μιλάω με θρησκευτικό τρόπο», παραδέχεται και συνεχίζει: «Οι θρησκείες είναι ένας θησαυρός του πολιτισμού. Όταν σπούδαζα φιλοσοφία αναζητούσα τη μοναδική απάντηση, μετά όμως κατάλαβα ότι υπήρχαν πολλές. Αυτό που έχουμε όλοι κοινό δεν είναι οι απαντήσεις, αλλά οι ερωτήσεις. Και μόνον οι ασήμαντες ερωτήσεις μπορεί να επιδέχονται μία και μοναδική απάντηση. Γι΄ αυτό και στο επίκεντρο του έργου μου είναι ο ανθρωπισμός. Κάποια στιγμή σταμάτησα να ενδιαφέρομαι για την αλήθεια κι ενδιαφέρθηκα για τον άνθρωπο».
Ο ίδιος δηλώνει πιστός. «Έχω πίστη, αλλά δεν είμαι θρήσκος. Και πιστεύω σε έναν θεό που μοιάζει με αυτόν του χριστιανισμού. Πρέπει να καταλάβουμε ότι μπορούμε να επηρεαζόμαστε από μια θρησκεία, χωρίς να αποδεχόμαστε τυφλά όλα όσα λέει. Σε προηγούμενες δεκαετίες υπήρχε στη Γαλλία το δίλημμα "καθολικός ή άθεος". Τώρα τα πράγματα είναι πιο περίπλοκα. Και προσωπικά διεκδικώ μία φιλοσοφική θέση.
Συχνά από τις εφημερίδες ζητούν ταυτόχρονα τη δική μου άποψη κι εκείνη του φίλου μου φιλοσόφου Αντρέ Κοντ Σπο ντβίλ. Εγώ είμαι πιστός, εκείνος είναι άθεος, αλλά κατά βάθος λέμε τα ίδια. Η αθεΐα έχει κι αυτή πνευματικότητα», λέει.
Τον Ερίκ Εμανουέλ Σμιτ τον ενδιαφέρουν όλες οι θρησκείες- ακόμη και ο πολυθεϊσμός- γιατί τις θεωρεί παραγωγούς του πολιτισμού: «Η έννοια της αγάπης είναι προεξάρχουσα σε όλες τις θρησκείες. Όλες εντάσσουν στον λόγο τους τη συμπόνια και την αποδοχή του πόνου. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να ασκούμε κριτική στον φανατισμό, από τον οποίο άλλες αποκαθάρθηκαν και άλλες όχι. Εξάλλου, δεν πρέπει να υπερβάλλουμε με την κουλτούρα του πόνου- προσωπικά την απεχθάνομαι, όπως άλλωστε θεωρώ αρνητική και την περιφρόνηση του σώματος». Όταν τον ρωτάμε για τη μαντίλα στα γαλλικά σχολεία, δείχνει προβληματισμένος: «Έχω αλλάξει πολλές φορές θέση. Στην αρχή ήμουν κατά της απαγόρευσης. Μετά κατάλαβα ότι χρειάζεται να δοθεί χώρος στην κοσμικότητα. Τώρα όμως βλέπω ότι οι μουσουλμάνες το ζουν ως προδοσία της πίστης τους. Και αυτό πρέπει να το λάβουμε υπόψη».
Για τον αντισημιτισμό, θέμα που πραγματεύεται στο τελευταίο του βιβλίο, ο Ερίκ μμανουέλ Σμιτ πιστεύει ότι σήμερα φουντώνει ξανά: «Τον είδα να έρχεται πριν από 20 χρόνια, πριν καν εκδηλωθεί. Ήταν η εποχή που έμπαινα στους κύκλους των διανοούμενων και γνωριζόμουν με τις ελίτ. Από αυτές άρχισε ο νέος αντισημιτισμός. Έτσι γίνεται πάντα. Οι ελίτ αρχίζουν πρώτες. Και μετά ο λόγος απελευθερώνεται όλο και περισσότερο. Πολλοί Εβραίοι με ευχαρίστησαν για το βιβλίο αυτό, γιατί γράφει για τον αντισημιτισμό κάποιος που δεν είναι Εβραίος». Πώς όμως εξηγείται το φαινόμενο να επανέρχεται συνεχώς ο αντισημιτισμός; «Πρόκειται για ένα είδος μαγείας. Ορίζουμε τον ένοχο, τον αποδιοπομπαίο τράγο κι εκεί σταματάει η σκέψη». Ο χριστιανισμός δεν φέρει καμία ευθύνη γι΄ αυτό; «Ο χριστιανισμός ήταν αντισημίτης. Δεν είναι πια, ήταν όμως για 2.000 χρόνια».
«Ο Θεός είχε χιούμορ. Γι΄ αυτό έστειλε στον κόσμο πολλούς προφήτες και πολλές θρησκείες. Το θέμα είναι να έχουμε χιούμορ κι εμείς», λέει στα «ΝΕΑ» ο Γάλλος φιλόσοφος, μυθιστοριογράφος και θεατρικός συγγραφέας- πρόσφατα ο Σπύρος Ευαγγελάτος ανέβασε στο «Αμφι-Θέατρο» το έργο του «Το ξενοδοχείο των δύο κόσμων».
Βέβαια με το χιούμορ υπάρχουν προβλήματα, όπως έδειξε προ μηνών η υπόθεση του σκίτσου του Μωάμεθ. «Πρέπει να έχουμε το δικαίωμα να γράφουμε και να σχεδιάζουμε ό,τι θέλουμε. Αλλά η πραγματική μάχη είναι να δημιουργήσουμε χιούμορ και απόσταση από τα πράγματα. Και αυτό είναι μια πολιτική μάχη», λέει. Άλλωστε, ο ίδιος, στο πρόσφατο βιβλίο του «Οντέτ Τουλμόντ» που γυρίστηκε και ταινία σε δική του σκηνοθεσία, βάζει τον Χριστό να κάνει τα θαύματα μέσα από καθημερινές ασχολίες- εμφανίζεται άλλοτε ως θυρωρός, άλλοτε να πλένει...
Πάντως, ο Ερίκ Εμανουέλ Σμιτ, συγγραφέας μεταφρασμένος σε 40 χώρες, που προσκλήθηκε και μίλησε σε ειδική εκδήλωση στην πρόσφατη Διεθνή Έκθεση Βιβλίου της Θεσσαλονίκης, μιλά πολύ για θρησκευτικά θέματα. «Πράγματι, αλλά χωρίς να μιλάω με θρησκευτικό τρόπο», παραδέχεται και συνεχίζει: «Οι θρησκείες είναι ένας θησαυρός του πολιτισμού. Όταν σπούδαζα φιλοσοφία αναζητούσα τη μοναδική απάντηση, μετά όμως κατάλαβα ότι υπήρχαν πολλές. Αυτό που έχουμε όλοι κοινό δεν είναι οι απαντήσεις, αλλά οι ερωτήσεις. Και μόνον οι ασήμαντες ερωτήσεις μπορεί να επιδέχονται μία και μοναδική απάντηση. Γι΄ αυτό και στο επίκεντρο του έργου μου είναι ο ανθρωπισμός. Κάποια στιγμή σταμάτησα να ενδιαφέρομαι για την αλήθεια κι ενδιαφέρθηκα για τον άνθρωπο».
Ο ίδιος δηλώνει πιστός. «Έχω πίστη, αλλά δεν είμαι θρήσκος. Και πιστεύω σε έναν θεό που μοιάζει με αυτόν του χριστιανισμού. Πρέπει να καταλάβουμε ότι μπορούμε να επηρεαζόμαστε από μια θρησκεία, χωρίς να αποδεχόμαστε τυφλά όλα όσα λέει. Σε προηγούμενες δεκαετίες υπήρχε στη Γαλλία το δίλημμα "καθολικός ή άθεος". Τώρα τα πράγματα είναι πιο περίπλοκα. Και προσωπικά διεκδικώ μία φιλοσοφική θέση.
Συχνά από τις εφημερίδες ζητούν ταυτόχρονα τη δική μου άποψη κι εκείνη του φίλου μου φιλοσόφου Αντρέ Κοντ Σπο ντβίλ. Εγώ είμαι πιστός, εκείνος είναι άθεος, αλλά κατά βάθος λέμε τα ίδια. Η αθεΐα έχει κι αυτή πνευματικότητα», λέει.
Τον Ερίκ Εμανουέλ Σμιτ τον ενδιαφέρουν όλες οι θρησκείες- ακόμη και ο πολυθεϊσμός- γιατί τις θεωρεί παραγωγούς του πολιτισμού: «Η έννοια της αγάπης είναι προεξάρχουσα σε όλες τις θρησκείες. Όλες εντάσσουν στον λόγο τους τη συμπόνια και την αποδοχή του πόνου. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να ασκούμε κριτική στον φανατισμό, από τον οποίο άλλες αποκαθάρθηκαν και άλλες όχι. Εξάλλου, δεν πρέπει να υπερβάλλουμε με την κουλτούρα του πόνου- προσωπικά την απεχθάνομαι, όπως άλλωστε θεωρώ αρνητική και την περιφρόνηση του σώματος». Όταν τον ρωτάμε για τη μαντίλα στα γαλλικά σχολεία, δείχνει προβληματισμένος: «Έχω αλλάξει πολλές φορές θέση. Στην αρχή ήμουν κατά της απαγόρευσης. Μετά κατάλαβα ότι χρειάζεται να δοθεί χώρος στην κοσμικότητα. Τώρα όμως βλέπω ότι οι μουσουλμάνες το ζουν ως προδοσία της πίστης τους. Και αυτό πρέπει να το λάβουμε υπόψη».
Για τον αντισημιτισμό, θέμα που πραγματεύεται στο τελευταίο του βιβλίο, ο Ερίκ μμανουέλ Σμιτ πιστεύει ότι σήμερα φουντώνει ξανά: «Τον είδα να έρχεται πριν από 20 χρόνια, πριν καν εκδηλωθεί. Ήταν η εποχή που έμπαινα στους κύκλους των διανοούμενων και γνωριζόμουν με τις ελίτ. Από αυτές άρχισε ο νέος αντισημιτισμός. Έτσι γίνεται πάντα. Οι ελίτ αρχίζουν πρώτες. Και μετά ο λόγος απελευθερώνεται όλο και περισσότερο. Πολλοί Εβραίοι με ευχαρίστησαν για το βιβλίο αυτό, γιατί γράφει για τον αντισημιτισμό κάποιος που δεν είναι Εβραίος». Πώς όμως εξηγείται το φαινόμενο να επανέρχεται συνεχώς ο αντισημιτισμός; «Πρόκειται για ένα είδος μαγείας. Ορίζουμε τον ένοχο, τον αποδιοπομπαίο τράγο κι εκεί σταματάει η σκέψη». Ο χριστιανισμός δεν φέρει καμία ευθύνη γι΄ αυτό; «Ο χριστιανισμός ήταν αντισημίτης. Δεν είναι πια, ήταν όμως για 2.000 χρόνια».
